Türbülans Nedir? Uçaklar İçin Tehlikeli mi?

Uçak yolculuğu sırasında en çok merak edilen ve kimi yolcuları tedirgin eden konuların başında türbülans geliyor. Uçak bir anda sallanmaya başladığında akla türlü senaryolar gelebilir. Ancak gerçekte türbülans, pilotların her gün karşılaştığı ve uçakların rahatlıkla dayanabildiği doğal bir hava olayı. Bu yazıda türbülansın ne olduğunu, neden oluştuğunu ve korkulacak bir durum olup olmadığını birlikte inceleyeceğiz.

Türbülans Nedir?

Türbülans, atmosferdeki hava akımlarının düzensizliği sonucu uçağın sarsılması veya sallanması durumudur. Sakin bir denizde ilerleyen bir teknenin aniden dalgalı bir alana girmesi gibi düşünebilirsiniz; uçaklar da atmosferdeki bu "hava dalgaları" ile karşılaştığında benzer şekilde sarsılır.

Türbülans Türleri Nelerdir?

Türbülans kendi içinde 4 farklı türe ayrılır. Yolcu olarak bunlar arasındaki farkı doğrudan ayırt etmek mümkün olmasa da bu farkları bilmek içinizi daha çok rahatlatabilir.

Termal Türbülans

Güneşin yeryüzünü farklı oranlarda ısıtmasıyla oluşur. Sıcak hava kütleleri yükselirken soğuk hava ile yer değiştirir ve bu düzensiz hava akımları türbülansa neden olur. Özellikle kalkış ve iniş sırasında ya da dağların ve çöllerin üzerinden uçarken hissedilir.

Açık Hava Türbülansı (Clear Air Turbulence - CAT)

Belki de en sinsi olanıdır çünkü bulut gibi görünür bir işareti yoktur. Genellikle yüksek irtifalarda, farklı hız ve yönde hareket eden hava kütlelerinin karşılaştığı jet akımları bölgelerinde meydana gelir.

Reading Üniversitesi Atmosfer Bilimi Profesörü Paul Williams'ın araştırmalarına göre: "Şiddetli türbülans, rüzgar kayması dengesizliklerinden kaynaklanan aşırı bir olaydır. İklim değişikliği bu rüzgar kaymalarını güçlendirmektedir."

Mekanik Türbülans

Hava akımının dağlar, binalar gibi fiziksel engellerle kesintiye uğramasıyla oluşur.

Uçak Kaynaklı Türbülans (Wake Turbulence)

Bir uçağın başka bir uçak tarafından bırakılan hava akımına girmesiyle meydana gelir.

Türbülans Uçaklar İçin Tehlikeli mi?

Kısa ve net cevap: Hayır.

Modern yolcu uçakları, en şiddetli türbülanslara bile dayanacak şekilde tasarlanmış ve test edilmiştir.

ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu'nun (NTSB) 2021 yılında yayımladığı güvenlik araştırma raporuna göre, türbülansa bağlı kazalar ABD'deki tüm havayolu kazalarının üçte birinden fazlasını oluşturmaktadır - ancak bunların büyük çoğunluğu ölümcül olmayan kabin içi yaralanmalardır, uçağın kendisine yönelik bir tehlike değildir.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verilerine göre, türbülansa bağlı son ölüm 1997 yılında gerçekleşmiştir. IATA Genel Müdürü Alexandre de Juniac'ın sözleriyle: "Uçmak, dünyanın şimdiye kadar bildiği en güvenli uzun mesafe yolculuk şekli olmaya devam ediyor."

Türbülans Anında Ne Yapmalısınız?

Türbülans doğrudan uçak için tehlikeli olmasa da şiddetli türbülanslarda uçak içinde yolcuların zarar görme ihtimali vardır.

Emniyet Kemerinizi Bağlı Tutun

Bu en önemli ve en basit önlemdir. Türbülansa bağlı yaralanmaların büyük çoğunluğu emniyet kemerini takmayan yolcularda görülür.

Sakin Kalın

Pilotlar türbülansla başa çıkma konusunda kapsamlı eğitim alırlar. Kabin ekibinin talimatlarına uymanız yeterlidir.

El Bagajınızı Kontrol Edin

Şiddetli türbülans sırasında yerinden çıkabilecek eşyalar risk oluşturabilir. El bagajınızın düzgün yerleştirildiğinden emin olun.

Rahatlatıcı Teknikler Kullanın

Derin nefes alma, müzik dinleme veya meditasyon gibi yöntemler kaygınızı azaltabilir. Uçak korkusu nasıl yenilir? yazımızda bu konuda detaylı öneriler bulabilirsiniz.

Pilotlar Türbülansı Nasıl Yönetir?

Pilotlar uçuş öncesinde hava durumu raporlarını detaylı şekilde inceler ve türbülanslı bölgeleri önceden tespit etmeye çalışır. Uçuş sırasında:

• Hava radarlarını sürekli takip ederler

• Diğer uçaklardan gelen türbülans raporlarını değerlendirirler

• Gerekirse irtifa veya rota değişikliği yaparlar

• Türbülans geçiş süratine hızı düşürerek sarsıntıları minimize ederler

Tarihteki Önemli Türbülans Olayları

Türbülansın uçaklar için tehlikeli olmadığını söylesek de, emniyet kemerinin önemini vurgulayan bazı ciddi olaylar yaşanmıştır. Bu olaylar, uçağın yapısal bütünlüğüne zarar vermemiş ancak emniyet kemeri takmayan yolcuların yaralanmasına neden olmuştur.

Singapore Airlines SQ321 (Mayıs 2024)

En güncel ve dikkat çekici olay, 21 Mayıs 2024'te yaşandı. Londra'dan Singapur'a giden Boeing 777-300ER, Myanmar üzerinde şiddetli türbülansla karşılaştı. Uçak yaklaşık 54 metre (177 feet) ani irtifa kaybetti ve bu durum yaklaşık 90 saniye sürdü. 73 yaşındaki bir İngiliz yolcu hayatını kaybetti (kalp rahatsızlığından dolayı kalp krizi geçirdiği tespit edildi), 144 kişi ise çeşitli derecelerde yaralandı.

Yolculardan Andrew Davies olayı şöyle anlattı: "Ayakkabılar, iPad'ler, telefonlar, yastıklar, battaniyeler, çatal bıçaklar, tabaklar ve bardaklar havada uçuşuyor ve tavana çarpıyordu." Bu olay, ticari havacılıkta yaklaşık 25 yıl sonra yaşanan ilk türbülansa bağlı ölüm olarak kayıtlara geçti. (Kaynak: CBS News)

United Airlines 826 (Aralık 1997)

28 Aralık 1997'de Tokyo'dan Honolulu'ya giden United Airlines Boeing 747, Pasifik Okyanusu üzerinde şiddetli açık hava türbülansıyla karşılaştı. Uçak aniden yaklaşık 30 metre düştü, ardından keskin bir şekilde yükseldi ve tekrar düştü. 32 yaşındaki Japon bir kadın yolcu hayatını kaybetti, 15 yolcu ve 3 kabin görevlisi ciddi şekilde yaralandı.

Bu Olaylardan Çıkarılacak Ders

Bu olaylarda dikkat çeken ortak nokta: uçakların hiçbirinde yapısal hasar oluşmadı. Tüm yaralanmalar ve ölümler, emniyet kemeri takmayan veya kabin içinde hareket halinde olan kişilerde meydana geldi. Emniyet kemeri takan yolcular ise sarsıntıdan rahatsız olsalar da ciddi yaralanma yaşamadı.

Havacılık güvenlik verilerine göre, tarifeli ABD havayollarında yılda ortalama 44 türbülans yaralanması rapor edilmektedir - milyonlarca yolcu taşındığı düşünüldüğünde son derece düşük bir rakam.

İklim Değişikliği ve Türbülans

Bilimsel araştırmalar, iklim değişikliğinin türbülansı önemli ölçüde artırdığını göstermektedir. Reading Üniversitesi'nin 2023 yılında Geophysical Research Letters'da yayımlanan çalışmasına göre, Kuzey Atlantik üzerinde şiddetli açık hava türbülansı 1979'dan 2020'ye kadar %55 oranında artmıştır.

Araştırmayı yürüten Mark Prosser şöyle açıklıyor: "Türbülans uçuşları sarsıntılı hale getirir ve zaman zaman tehlikeli olabilir. Havayollarının artan türbülansı nasıl yöneteceklerini düşünmeye başlaması gerekiyor, çünkü bu durum yalnızca ABD'de sektöre yılda 150-500 milyon dolar maliyete yol açıyor."

Sonuç

Türbülans, uçuşun normal ve beklenen bir parçasıdır. Pilotlar için "yoldaki bir çukurdan geçmek" kadar olağan olan bu durum, yolcular için rahatsız edici olsa da tehlikeli değildir. En önemli güvenlik önlemi emniyet kemerinizi uçuş boyunca bağlı tutmaktır.

Uçuş sırasında yaşadığınız aksaklıklar nedeniyle tazminat hakkınız olup olmadığını merak ediyorsanız, rötar tazminatı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. AirHelp Score ile en iyi havayolları ve havalimanlarını karşılaştırabilir, tazminat hesaplama aracımız ile hak ettiğiniz tazminat miktarını öğrenebilirsiniz.